خبرگزاری دانشگاه آزاد اسلامی - آنا

فرهاد وفایی‌فرد*

حمله حاتمی‌کیا دفاع از چه بود؟

دوشنبه 23 بهمن 1396 - 12:12
اختتامیه سی ششمین جشنواره فیلم فجر - 1

سخنان دیشب ابراهیم حاتمی‌کیا در اختتامیه جشنواره فجر حواشی مختلفی داشت و مخالفان و موافقان بیش از آنکه به سخنان وی بپردازند به خود حاتمی‌کیا پرداخته‌اند. در این یادداشت تلاش شده تا نگاهی دقیق‌تر به کلام این کارگردان با سابقه سینما داشته‌باشیم.

جشنواره سی و ششم فجر، شب گذشته با پرواز سیمرغ‌ها و شناخت برگزیدگان به پایان رسید و مانند هر سال نظرات موافق و مخالف مختلفی را برانگیخت. با اعلام اسامی نامزدها اگرچه بسیاری بر این عقیده بوند که امسال نیز باید به انتظار داوری‌های بعضاً بحث برانگیز نشست، اما حواشی مراسم اختتامیه و اهدای جوایز، بسیار پررنگ تر از متن بود؛ اهدای جایزه مکمل مرد به جمشید هاشم‌پور برای دو سکانس معمولی و کوتاه، اهدای دو سیمرغ در برخی از رشته‌ها مانند کارگردانی، عدم قرارگیری فیلم لاتاری در میان نامزدهای دریافت سیمرغ بهترین فیلمنامه و بهترین بازیگر نقش اول مرد، نامزدی دو نفر از یک فیلم برای بهترین بازیگر نقش اول زن و مواردی از این دست بخشی از حواشی اعلام نظر هیأت داوران جشنواره سی و ششم بود.

اما در میان همه این انتقادات صحبت‌های ابراهیم حاتمی کیا به عنوان یکی از پرافتخارترین کارگردان‌های ادوار جشنواره فجر حاشیه‌های فراوانی داشت. حاتمی کیا در این مراسم پس از دریافت سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی برای فیلم به وقت شام ابتدا مجری برنامه را «عزیز» خطاب کرد، خطابی که معمولاً در هنگام انتقاد کردن از آن استفاده می‌کند و سپس خود را «فیلمساز وابسته» و «فیلمساز نظام» خواند و از سازمان اوج و سردار سلیمانی به نیکی یاد کرد. حاتمی کیا که لحظه به لحظه بر شدت انتقاداتش افزوده می‌شد، مانند همیشه و در سخنانی صریح به انتقاد از رسانه ملی، برنامه هفت و رضا رشیدپور پرداخت تا بار دیگر با صدای بلند فریاد نارضایتی سر بدهد.

اینکه فیلم به وقت شام از لحاظ ویژگی‌های سینمایی از جمله شخصیت‌پردازی، فیلمنامه، دیالوگ و مواردی از این دست چگونه بود، یک موضوع است و اینکه حاتمی کیا شب گذشته دقیقاً از چه چیزی سخن گفت و از چه فضایی گلایه کرد، سخن دیگری است. جان مایه سخن حاتمی کیا انتقاد از برخی سخنان غیرکارشناسانه افرادی بود که از بیرون از حوزه سینما به اثر او تاختند؛ او صراحتاً گفت: «این واژه‌هایی که فکر می‌کنم فارغ از ماها بچه‌های سینما است، خارج از ماها است و فکر می‌کنم امثال آقای رشیدپور واژه‌هایی را می‌سازند که در تلویزیون جمهوری اسلامی مطرح می‌شود». حاتمی کیا شب گذشته از افرادی انتقاد کرد که خود با حمایت‌های متعدد دولتی از اجرای برنامه‌های معمولی به اجرای اختتامیه جشنواره فجر و گفت‌وگوی زنده تلویزیونی با رئیس جمهور رسیده‌اند و حالا ژست روشنفکری می‌گیرند و از وی انتقاد می‌کنند که با حمایت یک ارگان! فیلم ساخته است.

چنین مجادلاتی را از دو منظر می‌توان نگریست؛ ابتدا اینکه آیا اساساً ساخت برخی آثار هنری و چهره شدن در فضای رسانه‌ای کشور با حمایت‌های دولتی امری مذموم است و در هیچ جای دنیا اتفاق نمی‌افتد؟ و دوم اینکه آیا افرادی که سخن از استقلال بر زبان جاری می‌کنند، خود حقیقتاً مستقل هستند؟ نگارنده معتقد است نکته مغفول بحث اخیر دقیقاً پرسش دوم است؛ کافی است نگاهی به هنرمندان عرصه‌های مختلف اعم از موسیقی، بازیگری، اجرا و ... بیاندازیم. چند هنرمند را می‌توان نام برد که اگر امروزه شهرتی یافته‌اند، سال‌ها در حمایت رسانه ملی، وزارت ارشاد و سایر سازمان‌ها و نهادها نبوده‌اند؟ آیا همواره بهترین زمان آنتن صداوسیما در لحظات سال نو، شب یلدا، شب اعیاد، روزهای پیایانی هفته و مواردی از این دست در اختیار بازیگران و هنرمندان نبوده است؟ حقیقتاً سینماگر و بازیگرانی را نمی‌توان نام برد که در اوج مجادلات سیاسی، موضع گیری‌های ضد حکومتی کرده‌اند و بعد در جشنواره فجر همان سال از دست افرادی که به شدت به آنها تاخته‌اند، جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن را گرفته‌اند؟ بنابراین اتهام وابسته بودن به کارگردانی که آثارش را هیچ منتقد سینمایی نمی‌تواند نادیده بگیرد از جانب افرادی که خود کمترین سابقه‌ای در سینمای کشور ندارند، چیزی بیش از یک ژست روشنفکری نیست.

ابراهیم حاتمی کیا نه تنها شب گذشته، بلکه شب‌ها و روزها و سال‌های گذشته در برابر چنین تفکری ایستاده و تاوانش را نیز داده است. اگرچه معتقدم شاید بهتر بود سخنان دیشب را در یک برنامه مفصل سینمایی و بدر برابر یک چهره سینمایی طرح می‌کرد، اما نگاهی به حملات اخیر هفت به حاتمی کیا شاید حق را به او بدهد که بغضش را نتواند فروخورد. حاتمی کیا می‌توانست سال‌ها در لوکیشنی مانند یک آپارتمان در چند ماه و با زحمت کمتر فیلم بسازد و هر سال جایزه‌اش را بگیرد و محبوب همگان باشد؛ اما محبوب همگان بودن، نه سخت است و نه با ارزش.

خبرنگار خبرگزاری آنا

نظرات (0 عدد)
  1. 1- لطفا نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  2. 2- نظرات حاوی مطالب توهین‌آمیز یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران و مغایر با قوانین کشور منتشر نمی‌شود.
  3. 3- نظرات پس از تایید منتشر می‌شود.